Sözlük / Gümrük Kıymeti
Gümrük Kıymeti nedir?
Gümrük kıymeti, ithalatta gümrük vergisi ve diğer mali yüklerin üzerinden hesaplandığı matrahtır; kural olarak eşyanın Türkiye’ye ihraç amacıyla yapılan satışta fiilen ödenen veya ödenecek fiyatına, mevzuatın saydığı unsurların eklenmesiyle bulunur.
Kıymetin nasıl belirleneceği 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 23 ile 28. maddeleri arasında düzenlenir ve Dünya Ticaret Örgütü Gümrük Kıymeti Anlaşması’na dayanır. Kanun altı yöntem sayar; bunlar birbirinin alternatifi değil, sırayla denenen basamaklardır. Öncelikli yöntem 24. maddedeki satış bedelidir, diğerleri ancak satış bedeli kullanılamadığında devreye girer.
Satış bedeli yönteminin kullanılabilmesi Kanun’un 24. maddesindeki koşullara bağlıdır: alıcının eşya üzerindeki tasarruf hakkı kısıtlanmamış olmalı, satış ya da fiyat kıymeti belirlenemeyen bir koşula bağlanmamalı, eşyanın tekrar satışından doğan hasılatın satıcıya dönen kısmı varsa buna göre düzeltme yapılabilmeli ve alıcı ile satıcı arasındaki ilişki fiyatı etkilememelidir. Bu koşullardan biri sağlanmadığında fatura bedeli tek başına gümrük kıymeti sayılmaz.
Fiilen ödenen bedel çıplak hâlde bırakılmaz. Kanun’un 27. maddesi kıymete eklenecek unsurları sayar — alıcının üstlendiği komisyon ve tellaliye, ambalaj ve kap bedeli, üretim için bedelsiz veya düşük bedelle tedarik edilen malzeme ve hizmetler, satışın koşulu olarak ödenen royalti ve lisans ücretleri, tekrar satış hasılatından satıcıya dönen pay, ayrıca eşyanın giriş noktasına kadarki nakliye ve sigorta gideri. 28. madde ise ayırt edilebilmesi şartıyla kıymet dışında kalanları sayar: Türkiye’ye vardıktan sonraki taşıma, kurulum ve montaj giderleri, ithalat vergileri, finansman faizi ve satın alma komisyonu.
Satış bedeli uygulanamadığında 25. maddedeki dört yöntem sırayla denenir: aynı eşyanın satış bedeli, benzer eşyanın satış bedeli, iç piyasadaki satış fiyatından indirgeme, hesaplanmış kıymet. Bu sıra kural olarak bağlayıcıdır; yalnız son iki yöntemin sırası, beyan sahibinin yazılı talebinin gümrük idaresince kabul edilmesi hâlinde değiştirilebilir. Hiçbiri sonuç vermezse 26. maddedeki son yöntem devreye girer ve kıymet Türkiye’de mevcut verilere dayanılarak makul yollarla belirlenir — bu maddede asgari veya keyfî kıymet kullanılamayacağı açıkça yazılıdır.
Ne Zaman Karşınıza Çıkar
Kıymet, beyannamenin hazırlandığı aşamada GTİP ile birlikte belirlenir: GTİP hangi oranın uygulanacağını, kıymet ise o oranın hangi tutar üzerinden işleyeceğini verir. İkisinden biri eksik kaldığında vergi hesabı da çıkmaz. Uygulamada asıl işi teslim şekli belirler — Incoterms kuralına göre navlun ve sigortanın fatura bedeline dahil olup olmadığı değişir, dolayısıyla aynı fatura tutarı farklı teslim şekillerinde farklı bir gümrük kıymeti üretir.
Kıymet dosyası tek bir belgeye dayanmaz. Fatura, satış sözleşmesi, ödeme ve banka kayıtları, navlun ve sigorta faturaları ile varsa royalti sözleşmesi birbirini doğrulamak zorundadır; idare beyanı sorguladığında istediği şey bu bütünlüktür. Beyan edilen kıymetin idarece düşük bulunması hâlinde işleyen ek bilgi, ek belge ve teminat süreci Gümrük Müşavirliği hizmetimizde anlatılıyor.
Sınırları
- Gümrük kıymeti, fatura bedelinin başka bir adı değildir. Fatura bedeli çoğu sevkiyatta başlangıç noktasıdır, ancak 27 ve 28. maddelerdeki ekleme ve indirimlerden sonra kalan tutar gümrük kıymetidir; ikisinin birbirini tutması bir kural değil, o sevkiyata özgü bir sonuçtur.
- Katma değer vergisi matrahı da gümrük kıymetiyle aynı şey değildir. Gümrük kıymeti bu matrahın yalnız ilk bileşenidir; üzerine ithalatta ödenen vergi, resim ve paylar ile beyannamenin tescil tarihine kadar oluşan diğer giderler eklenir (3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu m. 21).
- Kıymet, eşyanın piyasa değeri, sigorta bedeli ya da defter değeri anlamına gelmez. Bu üçünden herhangi biriyle yapılan bir beyan mevzuatın aradığı yöntemlerden birine dayanmadığı için savunulabilir değildir.
Sık Karıştırılanlar
| Karşılaştırma | Fark |
|---|---|
| Gümrük Kıymeti vs Fatura Bedeli | Fatura bedeli, satıcının düzenlediği ticari belgede yazan tutardır. Gümrük kıymeti ise bu tutara Kanun’un 27. maddesindeki unsurlar eklenip 28. maddedekiler çıkarıldıktan sonra kalan matrahtır — sık karşılaşılan fark navlun ve sigortadan doğar. |
| Gümrük Kıymeti vs İthalatta KDV Matrahı | KDV matrahı gümrük kıymetinden büyüktür: gümrük kıymetine, ithalatta ödenen vergi ve paylar ile tescil tarihine kadarki diğer giderler de eklenir. Gümrük kıymeti gümrük vergisinin, KDV matrahı ise KDV’nin hesap tabanıdır. |
| Gümrük Kıymeti vs Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) | BTB eşyanın tarife pozisyonunu idareye karşı bağlayıcı hâle getirir, kıymetini değil. Bir ürünün GTİP’i BTB ile kesinleşmiş olsa bile gümrük kıymeti her sevkiyatta yeniden belirlenir. |
Sık Sorulan Sorular
Gümrük kıymeti nasıl hesaplanır?+
Kural olarak eşyanın Türkiye’ye ihraç amacıyla satışında fiilen ödenen veya ödenecek fiyattan başlanır; buna 4458 sayılı Kanun’un 27. maddesindeki unsurlar eklenir, 28. maddede sayılan ve ayırt edilebilen giderler çıkarılır. Teslim şekli navlun ve sigortanın hangi tarafta olduğunu belirlediği için hesabı doğrudan etkiler.
Gümrük kıymeti belirleme yöntemleri nelerdir?+
Altı yöntem sırayla uygulanır: satış bedeli (m. 24), aynı eşyanın satış bedeli, benzer eşyanın satış bedeli, indirgeme, hesaplanmış kıymet (m. 25) ve son yöntem (m. 26). Sıra bağlayıcıdır; yalnız indirgeme ile hesaplanmış kıymetin sırası, beyan sahibinin yazılı talebi gümrük idaresince kabul edilirse değiştirilebilir.
Gümrük kıymetine dahil edilecek unsurlar nelerdir?+
Alıcının üstlendiği komisyon ve tellaliye, ambalaj ve kap bedeli, üretim için bedelsiz ya da düşük bedelle sağlanan malzeme ve hizmetler, satışın koşulu olarak ödenen royalti ve lisans ücretleri, tekrar satış hasılatından satıcıya dönen pay ile eşyanın giriş noktasına kadarki nakliye ve sigorta gideri (Gümrük Kanunu m. 27).
Gümrük Kıymeti Komitesi nedir?+
Dünya Ticaret Örgütü Gümrük Kıymeti Anlaşması iki uluslararası organ öngörür: DTÖ bünyesindeki Gümrük Kıymeti Komitesi ve Dünya Gümrük Örgütü bünyesindeki Gümrük Kıymeti Teknik Komitesi. Bunlar anlaşmanın yorumu ve uygulama birliği için çalışır; firmaların bir sevkiyat için başvurduğu bir merci değildir.
İlgili Terimler
Bu Terim Hangi İşimizde Geçiyor
Gümrük Kıymeti, gümrük müşavirliği hizmetimiz kapsamında takip ettiğimiz belgelerden biridir.
Gümrük Müşavirliğiİthalat ve ihracat beyannamelerinizin hazırlanması, tescili ve takibi.Bu sayfa Gümrük Müşaviri Reşide Kapukçu (Karne No: M/07/0008) tarafından incelenmiştir.
Kaynak
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — 4458 sayılı Gümrük Kanunu — Eşyanın gümrük kıymeti: madde 23-28. Kıymet hükümleri Dünya Ticaret Örgütü Gümrük Kıymeti Anlaşması esas alınarak düzenlenmiştir.