Sektörler / Maden İhracatında Gümrük İşlemleri
Maden İhracatında Gümrük İşlemleri
Maden ihracatında gümrük tarafı cevher ve konsantrenin dökme yük olarak beyan edilmesiyle başlar: tartı, numune ve analiz raporu beyannamedeki miktar ve niteliği belirler. İhracat kaydı ve MAPEG tarafındaki izin zinciri gümrük beyanından önce tamamlanmış olmalıdır. Bu sayfa kıymetli maden (altın, gümüş) ihracatını değil, endüstriyel cevher ve konsantre ihracatını anlatır.
Maden ihracatı denince akla önce altın veya gümüş gelebilir; oysa bu sayfanın konusu o değil. Kıymetli maden ihracatı ayrı bir mevzuat ve denetim rejimine (Hazine ve Merkez Bankası düzenlemeleri, kıymetli maden borsası kuralları) tabidir ve ACR'nin bu sayfada anlattığı işin dışındadır. Burada anlatılan, krom, bor, demir ve benzeri cevherlerin ve bunların konsantrelerinin endüstriyel hammadde olarak ihraç edilmesidir.
Cevher ihracatı gümrük tarafında dökme yük mantığıyla çalışır. Mal kutulanmış, paletlenmiş ya da standart ölçülü değildir; ocaktan ya da zenginleştirme tesisinden çıkan malzeme yığın halinde tartılır, numune alınır ve analiz sonucuna göre beyan edilir. Beyandaki miktar ve nitelik, faturadaki rakamla değil, tartı ve analiz raporuyla doğrulanır.
Fiyatlandırma tarafında da ayrı bir katman var: cevher ve konsantre sözleşmelerinde satış bedeli çoğu zaman sabit bir rakam değil, teslim anındaki uluslararası emtia fiyatına ve numune analizinde çıkan tenöre (faydalı maden oranına) bağlı bir formüldür. Bu, gümrük beyanındaki kıymetin de aynı formülden türetilmesi gerektiği anlamına gelir; faturadaki rakamla beyan arasındaki uyum, analiz sonucu netleşmeden garanti edilemez.
İkinci ayırt edici nokta izin zinciridir. Maden ihracatında gümrük beyanı işin son adımıdır; ondan önce ihracat kaydı ve MAPEG (Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü) tarafındaki ruhsat ve sevk fişi süreçlerinin tamamlanmış olması gerekir. Taş türü ve pazar erişimi ekseninde ayrı bir konu için doğal taş ihracatı sayfamıza bakabilirsiniz; genel işlem akışı için ihracat gümrükleme sayfamıza göz atabilirsiniz.
Maden İhracatında Gümrük İşlemleri Sürecinde Nelere Dikkat Ediyoruz
Kıymetli maden ihracatı bu sayfanın konusu değildir
Altın, gümüş ve benzeri kıymetli madenlerin ihracatı ayrı bir denetim rejimine tabidir; Hazine ve Merkez Bankası düzenlemeleri, kıymetli maden borsası kuralları ve farklı bir gümrük beyan rejimi devreye girer. Bu sayfada anlatılan iş bu değildir. ACR bu sayfada endüstriyel cevher ve konsantre (krom, bor, demir, alüminyum cevheri gibi) ihracatının gümrük tarafını anlatıyor; kıymetli maden arayan bir ziyaretçi doğru sayfada değildir ve bu ayrımı baştan netleştirmek her iki tarafın da zamanını korur.
Dökme yükte tartı ve ambar farkının nereden doğduğu
Cevher ve konsantre sevkiyatında miktar, tekil parça sayılarak değil tartılarak belirlenir; kullanılan tartı yöntemi (kantar tartımı, gemi draft survey'i, konveyör tartı sistemi) sonuca göre birkaç puan fark yaratabilir. Ocakta ya da stok sahasında ölçülen ambar miktarı ile limanda gemiye yüklenirken ölçülen miktar arasında küçük bir fark çıkması dökme yükte alışılmadık bir durum değildir; önemli olan bu farkın hangi tolerans aralığında kaldığının sözleşmede ve beyanda önceden tanımlanmış olmasıdır. Tartı yöntemi değişirse sonuç da değişir, bu yüzden hangi tartının esas alınacağı yükleme öncesinde netleştirilir.
İhracat kaydı ve MAPEG izin zincirinin gümrükten önce bitmiş olması
Cevher ihracatında gümrük beyannamesi işin son halkasıdır. Ondan önce ihracatçının ilgili İhracatçı Birliği kaydı tamamlanmış, MAPEG tarafında ruhsat sahibinin sevkiyata onay verdiği sevk fişi düzenlenmiş ve gerekiyorsa maden sahasından çıkışa ilişkin belge tamamlanmış olmalıdır. Bu zincirdeki bir eksiklik gümrükte fark edildiğinde iş bir gümrük sorunu gibi görünür ama kaynağı gümrüğün dışındadır; beyanname tescilinden önce bu belgelerin tam olduğunun kontrol edilmesi, sevkiyat gününde sürpriz yaşamamanın tek yoludur.
Numune ve analiz raporu: beyanı GTİP değil analiz sonucu belirler
Cevher ve konsantrede tarife pozisyonu genelde nettir (krom cevheri, boratlar, demir cevheri gibi ana gruplar birbirinden ayrıdır); asıl belirleyici olan analiz raporudur, çünkü fiyatlandırma ve bazı ülkelerde vergi oranı cevherin tenörüne (içerdiği faydalı maden oranına) göre değişir. Yükleme öncesi ve limanda alınan numunelerin laboratuvar analizine gönderilmesi, hem alıcıyla fiyat uyuşmazlığını hem de beyandaki niteliğin gerçek malla örtüşüp örtüşmediğini gösterir. Numune alma yöntemi ve laboratuvarın hangi taraf tarafından belirleneceği sözleşmede önceden yazılmazsa, analiz sonucu itiraz konusu olabilir.
Gemi yüklemesinde draft survey neyi kanıtlar
Dökme yük gemiyle taşınırken kantar tartımı mümkün olmadığı için miktar, geminin su hattındaki batma farkından hesaplanan draft survey yöntemiyle belirlenir. Bu, geminin yükleme öncesi ve sonrası su çekimi ölçülerek yapılan bir hesaplamadır ve bağımsız bir gözetim şirketi tarafından yürütülmesi, hem satıcı hem alıcı için sonucun tarafsız kabul edilmesini sağlar. Draft survey raporu, beyannamedeki miktarla fiili yüklenen miktar arasındaki tutarlılığın kanıtı olarak muayenede ilk bakılan belgelerden biridir.
Cevherin GTİP'i konsantre veya kalsine hale göre değişebilir
Aynı madenin ham cevheri, zenginleştirilmiş (konsantre) hali ve kalsine edilmiş (ısıl işlem görmüş) hali gümrükte farklı alt pozisyonlarda değerlendirilebilir; işlem derecesi arttıkça tarife pozisyonu da değişir. Bir ihracatçının aynı ocaktan çıkan malı hem ham hem işlenmiş halde satması durumunda, her sevkiyatın hangi işlem derecesinde olduğunun teknik tarifte ve analiz raporunda açıkça belirtilmesi gerekir; aksi halde yanlış alt pozisyon seçilmesi vergi ve istatistik tarafında sorun doğurur.
Menşenin cevher kaynağına göre değişmesi
Cevher ihracatında menşe belgesi, malın çıkarıldığı sahaya ve varsa zenginleştirme sürecinin nerede yapıldığına göre değerlendirilir. Hedef pazara göre A.TR dolaşım belgesi, EUR.1 ya da menşe şahadetnamesi gündeme gelir; bazı ülkeler cevherin kaynağına ilişkin ek beyan da isteyebilir. Belge rotasının sevkiyat öncesinde alıcıyla netleştirilmesi, gümrükte son anda belge eksikliği çıkmasını önler.
Emtia fiyatındaki dalgalanmanın fatura ve beyana yansıması
Cevher ve konsantre fiyatları çoğu zaman uluslararası emtia endeksine bağlı olarak belirlenir ve yükleme tarihi ile fatura tarihi arasında günler geçebilir; bu sürede fiyat değişirse sözleşmedeki fiyatlandırma formülü (hangi tarihteki endeks esas alınacak) devreye girer. Beyandaki kıymetin bu formülle tutarlı olması, sonradan yapılan kıymet düzeltmesinden daha az sorun çıkarır. Fiyatlandırma formülünün önceden yazılı olarak netleştirilmesi, hem alıcı hem satıcı için beyan aşamasında belirsizliği azaltır.
Yükleme sahasının liman ekipmanına uygunluğu
Dökme yük elleçlemesi konveyör bant, grab vinç ya da benzeri özel ekipman gerektirir; her terminal her cevher tipini aynı kapasitede yükleyemez. Sahadan limana taşımada kullanılan araç sayısı ve yükleme hızı, gemi kapanış saatiyle uyumlu planlanmazsa demuraj (bekleme) maliyeti doğar. Terminalin ekipman kapasitesi ve randevu takvimi, sevkiyat planlanırken cevher miktarıyla birlikte değerlendirilmesi gereken bir kısıttır.
Depolama sırasında karışan parti ile ayrı parti farkı
Bazı cevherlerde farklı sahalardan ya da farklı tenör aralıklarından gelen partiler stok sahasında karışabilir; bu durumda beyan edilecek nitelik, hangi partinin hangi oranda karıştığına göre yeniden hesaplanmalıdır. Alıcının sözleşmede belirli bir tenör aralığı istediği durumlarda, karışmış bir partinin ortalama tenörü sözleşme şartını sağlamayabilir. Stok sahasında partilerin ayrı tutulması ya da karışım oranının kayıt altına alınması, sevkiyat öncesi analiz sonucunun sözleşmeyle uyumlu çıkmasını kolaylaştırır.
Nem oranının tartı ve analiz sonucunu değiştirmesi
Bazı cevher ve konsantre türlerinde (özellikle konsantre halindeki mineraller) nem oranı, hem tartılan brüt ağırlığı hem analiz sonucunu etkiler; sahada ıslak tartılan bir yük ile kurutulmuş haliyle tartılan aynı yük farklı rakam verir. Sözleşmede fiyatlandırmanın kuru ağırlık üzerinden mi yoksa fiili (nemli) ağırlık üzerinden mi yapılacağı belirtilmemişse, tartı ve analiz sonuçları arasında uzlaşmazlık çıkabilir. Numune alınırken nem tayininin de yapılması, bu uzlaşmazlığı sözleşme aşamasında önler.
Cevher ve Endüstriyel Mineralde Tipik GTİP Ayrımı
| Ürün | GTİP | Form | Not |
|---|---|---|---|
| Krom cevheri ve konsantresi | 2610.00 | Dökme yük, konsantre | Kıymetli maden değildir |
| Doğal sodyum boratı ve konsantresi | 2528 | Dökme veya torbalı, konsantre | Rafine/kalsine hali (borik asit, boraks) Fasıl 28'e geçer, aynı pozisyonda kalmaz |
| Demir cevheri ve konsantresi (topaklanmamış) | 2601.11 | Dökme yük | Tenöre göre fiyatlandırılır |
| Alüminyum cevheri ve konsantresi (boksit) | 2606.00 | Dökme yük | |
| Doğal baryum sülfat (barit) | 2511.10 | Öğütülmüş veya toz, dökme ya da torbalı | Sondaj çamuru sektöründe kullanılır |
| Perlit / vermikülit (genleştirilmemiş) | 2530.10 | Dökme yük, torbalı | Genleştirilmiş hali farklı pozisyondadır |
Maden İhracatı Süreci Nasıl İşler
- 1İhracat kaydı ve MAPEG tarafındaki ruhsat/sevk fişi süreçlerinin tamamlandığı doğrulanır.
- 2Cevherin türü ve işlem derecesi (ham, konsantre, kalsine) netleştirilir; buna göre GTİP tespiti yapılır.
- 3Numune alınır ve analiz raporu hazırlanır; fiyatlandırma ve beyandaki nitelik bu rapora dayanır.
- 4Alıcının ülkesine göre belge rotası kararlaştırılır: A.TR, EUR.1 ya da menşe şahadetnamesi.
- 5Yükleme öncesi ve sonrası tartı (kantar veya draft survey) planlanır; hangi yöntemin esas alınacağı sözleşmede netleştirilir.
- 6Gemi yüklemesi bağımsız gözetim eşliğinde yapılır, draft survey raporu düzenlenir.
- 7İhracat beyannamesi tescil edilir, muayene hattına göre süreç yürütülür; çıkış sonrasında beyannamenin kapanışı için belge seti tamamlanır.
Maden İhracatında Gerekli Belgeler
- İlgili İhracatçı Birliği kaydı
- MAPEG tarafında düzenlenen ruhsat/sevk fişi ve sahadan çıkışa ilişkin belge
- Numune analiz raporu (tenör ve nitelik tespiti)
- Kantar tartı fişi veya draft survey raporu
- Hedef pazara göre A.TR dolaşım belgesi, EUR.1 veya menşe şahadetnamesi
- Cevherin işlem derecesini (ham/konsantre/kalsine) gösteren teknik tarif
- Alıcının istediği durumlarda bağımsız gözetim şirketi raporu
Maden İhracatında Süreyi Belirleyen Etkenler
- Cevherin türü ve işlem derecesi (ham, konsantre, kalsine); GTİP tespiti buna göre değişir
- İhracat kaydı ve MAPEG izin zincirinin gümrük beyanından önce tamamlanmış olması
- Numune analiz sonucunun beklenmesi gereken durumlar
- Tartı yöntemi: kantar mı, draft survey mi; hangisinin esas alınacağı
- Beyannamenin düştüğü muayene hattı ve gerekiyorsa fiziki muayenenin planlanması
- Alıcının ülkesine göre dolaşım/menşe belgesinin temini ve onay adımları
- Liman yoğunluğu, gemi randevusu ve yükleme kapasitesi
- Uluslararası cevher/emtia fiyatındaki dalgalanmanın sözleşme ve fatura tarafına yansıması
Özetle
- Bu sayfanın kapsamı endüstriyel cevher ve konsantre ihracatıdır; altın, gümüş gibi kıymetli maden ihracatı ayrı bir denetim rejimine tabidir ve kapsam dışındadır.
- Cevher ve konsantre ihracatında gümrük beyanı işin son adımıdır; ondan önce ihracat kaydı ve MAPEG tarafındaki ruhsat/sevk fişi sürecinin tamamlanmış olması gerekir.
- Dökme yük miktarı tekil parça sayılarak değil kantar tartımı veya draft survey yöntemiyle belirlenir; hangi yöntemin esas alınacağı sözleşmede önceden netleştirilir.
- Numune analiz raporu yalnız kaliteyi değil, çoğu durumda fiyatlandırmayı da belirler; cevherin tenörü (faydalı maden oranı) fiyata doğrudan yansır.
- Aynı cevherin ham, konsantre ve kalsine hali farklı tarife pozisyonlarında değerlendirilebilir; işlem derecesi teknik tarif ve analiz raporuyla belgelenmelidir.
- ACR Gümrük Müşavirliği maden ihracatçılarının cevher ve konsantre dosyalarında gümrük beyanı ile belge rotasını tek elden yürütüyor; operasyon Antalya, Mersin ve İzmir başta olmak üzere Türkiye genelinde sürüyor.
- Armonize Sistem sınıflandırmasında krom cevheri 2610, doğal sodyum boratı 2528, demir cevheri 2601.11, alüminyum cevheri (boksit) 2606.00 ve barit 2511.10 GTİP kodundadır; bu kodlar kıymetli maden dışındaki endüstriyel cevherler içindir.
İlgili Hizmetlerimiz
Sık Sorulan Sorular
Altın veya gümüş ihracatı için de bu sayfadaki süreç mi geçerli?+
Hayır. Kıymetli maden ihracatı ayrı bir denetim rejimine tabidir ve bu sayfanın kapsamı dışındadır. Bu sayfada anlatılan, krom, bor, demir ve benzeri endüstriyel cevher ve konsantrelerin ihracatıdır.
Gümrük beyanından önce MAPEG tarafında hangi belgenin hazır olması gerekiyor?+
Ruhsat sahibinin sevkiyata onay verdiği sevk fişi ve gerekiyorsa maden sahasından çıkışa ilişkin belge, gümrük beyannamesi tescil edilmeden önce tamamlanmış olmalıdır. Bu belgeler gümrüğün değil MAPEG sürecinin parçasıdır; eksiklik gümrükte fark edilse de kaynağı oradadır.
Kantar tartımı ile draft survey arasındaki fark ne?+
Kantar tartımı sahada veya ambarda yapılan doğrudan bir tartıdır; draft survey ise gemiyle taşınan dökme yükte, geminin su çekimi ölçülerek hesaplanan bir miktar tespitidir. Hangisinin sözleşmede esas alınacağı yükleme öncesinde netleştirilmelidir, çünkü iki yöntem farklı sonuç verebilir.
Numune analizi kim tarafından yapılıyor, sonuç itiraz edilebilir mi?+
Numune alma yöntemi ve laboratuvar genelde alıcı ve satıcı arasında sözleşmeyle belirlenir; bağımsız bir laboratuvar kullanılması sonucun her iki taraf için de kabul edilebilir olmasını sağlar. Bu netleşmezse analiz sonucu itiraz konusu olabilir, bu yüzden sözleşme aşamasında yazılı olarak tanımlanması önerilir.
Aynı cevherin ham ve konsantre hali için farklı GTİP mi kullanılıyor?+
Genelde evet. İşlem derecesi arttıkça (zenginleştirme, kalsinasyon gibi) tarife pozisyonu da değişebilir. Bir sevkiyatın hangi işlem derecesinde olduğu teknik tarif ve analiz raporuyla netleştirilir, tahminle beyan verilmez.
Fiyat, endekse bağlı değişiyorsa fatura tutarı nasıl netleşiyor?+
Sözleşmede hangi tarihteki emtia endeksinin esas alınacağı önceden yazılır; fatura ve gümrük beyanındaki kıymet bu formüle göre hesaplanır. Formül netleşmemişse yükleme tarihi ile fatura tarihi arasındaki fiyat farkı kıymet tartışmasına dönüşebilir.
Her liman her cevher türünü aynı hızda yükleyebiliyor mu?+
Hayır. Dökme yük elleçlemesi terminalin ekipmanına (konveyör, grab vinç gibi) bağlıdır ve her terminal her cevher tipini aynı kapasitede işleyemez. Yükleme hızı gemi kapanış saatiyle uyuşmazsa demuraj maliyeti doğabilir, bu yüzden terminal seçimi ve randevu sevkiyat miktarıyla birlikte planlanır.
Islak tartılan yük ile analiz sonucu neden uyuşmayabiliyor?+
Konsantre halindeki bazı minerallerde nem oranı hem tartılan ağırlığı hem analiz sonucunu etkiler. Fiyatlandırmanın kuru ağırlık mı fiili ağırlık mı üzerinden yapılacağı sözleşmede yazılı değilse tartı ve analiz sonuçları arasında uzlaşmazlık çıkabilir; bu yüzden numune alınırken nem tayininin de yapılması önerilir.
Maden ihracatı ne kadar sürer?+
MAPEG izin zincirinin durumuna, numune analiz süresine ve taşıma moduna göre değiştiği için net bir süre söylemek doğru olmaz. Süreyi belirleyen başlıca etkenler: izin zincirinin tamamlanma durumu, analiz raporunun beklenmesi, beyannamenin düştüğü muayene hattı ve liman/gemi yoğunluğu.
Bu sayfa Gümrük Müşaviri Reşide Kapukçu (Karne No: M/07/0008) tarafından incelenmiştir.
Dosyanızı Konuşalım
Maden İhracatında Gümrük İşlemleri konusunda yükünüzü değerlendirelim. Formu doldurun, ekibimiz sizinle iletişime geçsin.