Gümrük Sözlüğü
Dış ticaret ve gümrük işlemlerinde geçen terimlerin, operasyonda gerçekten karşılaştığımız haliyle tanımı. Her sayfa tek bir terimi anlatır; belgenin ne zaman gerektiğini, kiminle karıştırıldığını ve hangi hizmetimizle bağlantılı olduğunu gösterir.
İhracat Belgeleri
- A.TR Dolaşım BelgesiA.TR Dolaşım Belgesi, Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki Gümrük Birliği kapsamında serbest dolaşımda bulunan sanayi ürünlerinin, gümrük vergisi ödenmeden AB üyesi ülkelere girişini sağlayan resmî belgedir.
- EUR.1 Dolaşım SertifikasıEUR.1 Dolaşım Sertifikası, Türkiye’nin serbest ticaret anlaşması imzaladığı ülkelere veya AB’ye tarım ürünü ihracatında, ürünün tercihli menşe kuralını sağladığını kanıtlayarak indirimli gümrük vergisinden yararlanılmasını sağlayan belgedir.
- A.TR ile EUR.1 Arasındaki FarkA.TR ile EUR.1 arasındaki fark, ihracatta hangi dolaşım belgesinin gerektiğini belirleyen temel ayrımdır: A.TR malın Türkiye-AB Gümrük Birliği kapsamında serbest dolaşımda olduğunu, EUR.1 ise ürünün ilgili anlaşma kapsamında tercihli menşe statüsünü kanıtlar.
- Menşe ŞahadetnamesiMenşe şahadetnamesi, ihraç edilen bir eşyanın hangi ülke menşeli sayıldığını kanıtlayan, tercihli olmayan (genel) bir menşe belgesidir; ithalatçı ülke özel olarak talep ettiğinde veya menşe esaslı bir ticaret politikası önlemi uygulandığında düzenlenir.
- Çeki ListesiÇeki listesi (packing list), bir sevkiyattaki eşyanın hangi kolide, ne miktarda, ne ağırlıkta ve hangi ölçüde bulunduğunu kalem kalem gösteren, gümrük beyannamesi ekinde sunulan standart bir yükleme ve ambalaj belgesidir.
- Menşe KümülasyonuMenşe kümülasyonu, aralarında serbest ticaret anlaşması bulunan ve aynı menşe kurallarını uygulayan ülkelerin, birbiri menşeli girdileri nihai ürünün tercihli menşeini kaybettirmeden üretimde kullanabilmesine imkân veren sistemdir.
Sınıflandırma ve Vergi
- GTİPGTİP, bir eşyanın Türk Gümrük Tarife Cetveli’ndeki sınıflandırmasını gösteren 12 haneli koddur; ürünün hangi gümrük vergisi oranına, hangi izin ve belge yükümlülüğüne tabi olduğunu bu kod belirler.
- Bağlayıcı Tarife BilgisiBağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB), bir eşyanın hangi GTİP kodunda sınıflandırılacağı tartışmalıysa, yetkili gümrük idaresinin verdiği ve düzenlendiği tarihten itibaren altı yıl boyunca idareyi de bağlayan resmî bir sınıflandırma kararıdır.
- Gümrük KıymetiGümrük kıymeti, ithalatta gümrük vergisi ve diğer mali yüklerin üzerinden hesaplandığı matrahtır; kural olarak eşyanın Türkiye’ye ihraç amacıyla yapılan satışta fiilen ödenen veya ödenecek fiyatına, mevzuatın saydığı unsurların eklenmesiyle bulunur.
- GTİP Kodu Belirleme YöntemiGTİP kodu belirleme, bir ürünün malzemesi, kullanım amacı ve işlem derecesi üzerinden Türk Gümrük Tarife Cetveli’ndeki 12 haneli tarife pozisyonunun tespit edilmesi sürecidir; ürünün ticari adından değil teknik özelliklerinden yola çıkılır.
- GTİP Koduna Göre Gümrük Vergisi Hesaplama YöntemiGümrük vergisi hesaplama, bir eşyanın GTİP kodunun belirlediği vergi oranının, malın gümrük kıymetine (CIF bedeline) uygulanmasıyla bulunan ve ürüne, menşeine ve ticaret anlaşmasına göre değişen bir işlemdir.
- HS Kodu ile GTİP Arasındaki FarkHS kodu, Dünya Gümrük Örgütü’ne üye ülkelerin ortak kullandığı 6 haneli uluslararası eşya sınıflandırma sistemidir; GTİP ise Türkiye’nin bu 6 haneyi kendi Türk Gümrük Tarife Cetveli’nde 12 haneye tamamladığı ulusal koddur.
Taşıma ve Liman
- OrdinoOrdino, ithalatta malın gümrükten/terminalden fiilen çekilebilmesi için taşıyıcı ya da gemi acentesinin konşimento karşılığında düzenlediği teslim belgesidir; günlük dilde yaygın kullanılan bu terim, taşıma sektöründe hâlâ aynı işlevi tanımlar.
- KonşimentoKonşimento, taşıyıcının yükü teslim aldığını veya gemiye yüklediğini gösteren, taşıma sözleşmesini kanıtlayan ve yükün ancak ibrazı karşılığında teslim edilebildiği kıymetli evraktır; Türk Ticaret Kanunu bunu deniz taşımacılığına özgü olarak düzenler.
- SupalanSupalan, ithal eşyanın geçici depolama yerine veya antrepoya konulmadan, bulunduğu taşıt üzerinde gümrük muayenesi yapılarak doğrudan sahibine teslim edildiği basitleştirilmiş gümrük işlemidir; belirli ağırlık, hacim veya nitelikteki eşya türleriyle sınırlıdır.
- Doğrulanmış Brüt AğırlıkDoğrulanmış Brüt Ağırlık (VGM), konteynerle denizyoluyla taşınacak dolu bir konteynerin, içindeki yükle birlikte doğrulanmış toplam ağırlığıdır; SOLAS Sözleşmesi gereği bu bilgi olmadan hiçbir dolu konteyner gemiye yüklenemez.
- IncotermsIncoterms, Milletlerarası Ticaret Odası’nın (ICC) yayımladığı ve alıcı ile satıcı arasında malın teslim yerini, taşıma-sigorta sorumluluğunu ve risk geçiş noktasını tanımlayan on bir uluslararası teslim şekli kuralıdır; şu an yürürlükte olan sürüm Incoterms 2020’dir.
Ödeme ve Banka
- SBLCSBLC (Standby Letter of Credit), muhatabın sözleşme yükümlülüğünü yerine getirmemesi hâlinde bankanın lehtara ödeme yapacağını taahhüt ettiği, yalnızca temerrüt durumunda devreye giren bir banka garantisidir; normal ticari akreditiften farklı olarak birincil ödeme aracı değildir.
- NCNDANCNDA (Non-Circumvention, Non-Disclosure Agreement), emtia ticaretinde bir aracının tanıttığı alıcı/satıcı ve kaynak bilgisinin gizli tutulmasını ve tarafların bu aracıyı devre dışı bırakarak doğrudan anlaşmamasını taahhüt eden bir yazışma sözleşmesidir; Türk mevzuatında tanımlı bir gümrük belgesi değildir.
- ICPOICPO (Irrevocable Corporate Purchase Order), emtia ticaretinde alıcının belirli bir ürünü, miktarı ve fiyat aralığını satın almaya niyetli olduğunu satıcıya bildirdiği imzalı bir ön belgedir; tek başına bağlayıcı bir satış sözleşmesi doğurmaz.
- LOILOI, bağlamına göre üç farklı şeyi ifade eden bir kısaltmadır: denizcilik ve lojistikte teminat/tazminat mektubu (Letter of Indemnity), ticaret ve şirket birleşmelerinde niyet mektubu (Letter of Intent), kimyada bir tahlil yöntemi (Loss on Ignition); hangisi kastedildiği yalnız cümlenin bağlamından anlaşılır.
- Akreditifte RezervAkreditifte rezerv, ibraz edilen vesaikin akreditif şartlarına veya UCP 600 kurallarına tam uymadığını bankanın tespit etmesi ve bu uygunsuzluğu ilgili tarafa bildirmesidir; rezerv, ödemeyi otomatik olarak reddetmez, ödemeyi amirin onayına bağlayan bir bildirimdir.
Gümrük Süreci
- Gümrük VekaletnamesiGümrük vekaletnamesi, eşya sahibi firmanın noter huzurunda düzenlediği ve bir gümrük müşavirine kendi adına beyanname tescili dahil gümrük işlemlerini yürütme yetkisini, bu yetkinin kapsamıyla birlikte tanımlayan belgedir.
- AntrepoAntrepo, gümrük vergisi ödenmeden ve ticaret politikası önlemlerine tabi olmadan eşyanın gümrük gözetimi altında bekletildiği; herkese açık genel ya da tek işleticiye ait özel olmak üzere iki türde kurulan gümrük tesisidir.
- Dahilde İşleme RejimiDahilde işleme rejimi (DİR), ihraç edilecek bir ürünün üretiminde kullanılacak hammadde veya ara malın, ihracat taahhüdü karşılığında gümrük vergisi ödenmeden ya da ödenip sonradan geri alınarak ithal edilmesini sağlayan şartlı bir gümrük rejimidir.
- Serbest Dolaşıma GirişSerbest dolaşıma giriş, gümrük bölgesine gelen eşyanın ithalat vergileri ödenip ticaret politikası önlemleri uygulandıktan sonra Türkiye’de serbest dolaşımdaki eşya statüsü kazandığı, ithalatın hukuki temelini oluşturan gümrük rejimidir.
- Gümrükte Kırmızı HatGümrükte kırmızı hat, gümrük idaresinin risk analizi sistemi tarafından bir beyannameye atanan ve eşyanın hem belge kontrolüne hem fiziki muayeneye tabi tutulmasını gerektiren muayene hattıdır; dört hattın (yeşil, sarı, kırmızı, mavi) en kapsamlı kontrol türüdür.
- Tek Pencere SistemiTek Pencere Sistemi, gümrük işlemleri sırasında farklı kamu kurumlarından istenen izin, onay ve uygunluk belgelerinin tek bir noktadan elektronik ortamda alınmasını sağlayan ve Ticaret Bakanlığı tarafından yürütülen başvuru ve belge sistemidir.
- Gümrük Beyanname TürüGümrük beyanname türü, bir sevkiyat için hangi gümrük rejiminin talep edildiğini gösteren ayrımdır; beyannamenin 37 no’lu kutusuna yazılan dört haneli rejim koduyla belirlenir ve eşyanın ithalat, ihracat, antrepo ya da işleme rejimlerinden hangisine tabi olacağını sabitler.
- Gümrük Cezasına İtirazGümrük cezasına itiraz, gümrük idaresince tebliğ edilen idari para cezasına karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde bir üst makama dilekçeyle yapılan idari başvurudur; yargı yoluna kural olarak bu başvuru sonuçlandıktan sonra gidilir.
- Kontrol BelgesiKontrol belgesi, insan sağlığı, hayvan ve bitki sağlığı ya da teknik mevzuata uygunluk yönünden denetime tabi ürünlerin ithalatında, malın yurda girişinden önce ilgili bakanlıkça verilen ön izin belgesidir.
- TAREKS (Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi)TAREKS, ithalat ve ihracata konu ürünlerin güvenlik, teknik mevzuata uygunluk ve kalite yönünden denetimlerinin risk esasına göre elektronik ortamda yürütülmesini sağlayan, T.C. Ticaret Bakanlığı tarafından işletilen web tabanlı bir sistemdir.
- Veteriner Sınır Kontrol NoktasıVeteriner Sınır Kontrol Noktası, canlı hayvan, hayvansal ürün, hayvansal yan ürün ve hayvan yemi ithalatında ya da transitinde, T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı personelince belge, kimlik ve fiziksel kontrollerin yapıldığı, ülke sınırındaki resmî denetim noktasıdır.
- Zirai Karantina ve Bitki Sağlık SertifikasıZirai karantina, bitki ve bitkisel ürünlerin taşıdığı zararlı organizmaların ülkeler arasında yayılmasını önlemek amacıyla yapılan bitki sağlığı denetimidir; bu denetimin sonucu, ihracatçı ülkenin resmî bitki koruma otoritesince düzenlenen bitki sağlık sertifikası (fitosaniter sertifika) ile belgelenir.
- Kontrol Belgesi ile Uygunluk Yazısı Arasındaki FarkKontrol belgesi ile uygunluk yazısı farklı işlevler görür: kontrol belgesi ithalattan önce alınan bir ön izin belgesidir, uygunluk yazısı ise ilgili bakanlığın malı fiilen incelemesinden sonra denetim sonucunu bildiren belgedir. İkisinin birlikte mi yoksa ayrı ayrı mı arandığı, ürünün tabi olduğu tebliğ ekine (listesine) göre değişir.
Aracılık yazışmalarında geçen diğer kısaltmalar
Aşağıdaki kısaltmalar emtia ticareti yazışmalarında sık geçer ama tek başına aranmaz; her biri yukarıdaki terimlerden birinin içinde anlatılıyor. Hiçbiri bağlayıcı bir banka enstrümanı değildir.
- FCO — Full Corporate Offer
- Satıcının, alıcının ICPO’suna karşılık hazırladığı resmî teklif belgesi; fiyat, spesifikasyon ve teslim koşullarını içerir. Tek başına bağlayıcı satış sözleşmesi değildir. ICPO sayfasında anlatılıyor
- POP — Proof of Product
- Satıcının ürünün gerçekten var ve sevkiyata hazır olduğunu göstermek için sunduğu belgeler. İçeriği standart değildir, taraflar arasında değişir. ICPO sayfasında anlatılıyor
- IMFPA — Irrevocable Master Fee Protection Agreement
- Aracıların komisyonunu güvenceye almayı amaçladığı yazışma metni. Milletlerarası Ticaret Odası (ICC), kendi adına atıf yapan bu tür belgeler konusunda uyarı yayımlıyor. NCNDA sayfasında anlatılıyor
- LOA — Length Overall
- Denizcilikte geminin tam boyu. Aracılık yazışmalarındaki LOI ile karıştırılır ama ilgisizdir; Türkçe aramada bu kısaltmanın baskın anlamı budur. LOI sayfasında anlatılıyor
- BCL — Bank Comfort Letter
- Alıcının bankasının, alıcının işlemi karşılayacak durumda olduğuna dair verdiği gayriresmî yazı. Ödeme taahhüdü ya da teminat değildir. SBLC sayfasında karşılaştırılıyor
- RWA — Ready, Willing and Able
- Bankanın müşterisinin işleme hazır olduğunu belirttiği yazı. BCL gibi, bağlayıcı bir ödeme yükümlülüğü doğurmaz. SBLC sayfasında karşılaştırılıyor