Sözlük / Gümrük Beyanname Türü
Gümrük Beyanname Türü nedir?
Gümrük beyanname türü, bir sevkiyat için hangi gümrük rejiminin talep edildiğini gösteren ayrımdır; beyannamenin 37 no’lu kutusuna yazılan dört haneli rejim koduyla belirlenir ve eşyanın ithalat, ihracat, antrepo ya da işleme rejimlerinden hangisine tabi olacağını sabitler.
Beyanname türü serbest bir başlık tercihi değil, seçilen rejimin kodudur. Beyannamenin 1 no’lu kutusunda işlemin yönü (ithalatta IM, ihracatta EX), 37 no’lu kutusunda ise dört haneli rejim kodu yer alır. Gümrük Yönetmeliği Ek-14’e göre bu kodun ilk iki hanesi talep edilen rejimi, son iki hanesi eşyanın bir önceki rejimini gösterir.
Beyannamenin 1 no’lu kutusu üç alt bölümden oluşur. Birinci alt bölüme işlemin yönünü veren kısaltma yazılır: Ortak Transit Rejimine İlişkin Sözleşmeye taraf ülkelere yapılan işlemlerde EU, diğer ülkelere ihracatta EX, diğer ülkelerden ithalatta IM. İkinci alt bölüme ihracat işlemlerinde 1, 2, 3 ya da 9; ithalat işlemlerinde 4, 5, 6, 7 ya da 9 rakamı gelir. Sahada "IM 4" veya "EX 1" denmesinin sebebi budur — söylenen şey beyannamenin adı değil, o beyannamenin hangi rejim ailesine girdiğidir.
Asıl ayrım 37 no’lu kutudaki dört haneli koddadır. Ticaret Bakanlığı’nın yayımladığı rejim kodları listesinde en sık karşılaşılanlar şunlardır: 1000, daha önce bir rejime tabi tutulmamış eşyanın kesin ihracatı; 4000, daha önce bir rejime tabi tutulmamış eşyanın muafiyete tabi olmadan serbest dolaşıma girişi ile eş zamanlı yurtiçi kullanımı; 5100, daha önce bir rejime tabi tutulmamış eşyanın dahilde işleme rejimi şartlı muafiyet sistemine tabi tutulması; 5300, geçici ithalat rejimi kapsamında ithalat; 7100, eşyanın gümrük antrepo rejimine tabi tutulması; 9100, gümrük kontrolü altında işleme rejimine tabi tutulması.
Kodun son iki hanesi asıl hikâyeyi anlatır. 4000’de son iki hane sıfırdır, çünkü eşya daha önce bir rejime girmemiştir. Aynı eşya önce antrepoya alınıp sonra serbest dolaşıma sokulursa kod 4071’e döner: 40 talep edilen rejimi, 71 eşyanın geldiği antrepo rejimini gösterir. Dahilde işleme şartlı muafiyet kapsamında getirilen eşya yurt içinde bırakılırsa kod 4051, işlenip yeniden ihraç edilirse 3151 olur. Yani bir sevkiyatın gümrükteki geçmişi bu dört hanede taşınır ve sonraki her beyan bu geçmişe bağlanır.
Ne Zaman Karşınıza Çıkar
Rejim kodu, beyanname ekranı açıldığında seçilen bir ayar gibi görünür ama kararı çok daha önce verilmiştir. Girdinin dahilde işleme kapsamında mı yoksa vergisi ödenerek mi geleceği, malın antrepoda bekletilip parti parti mi çekileceği, ihracatın kesin mi geçici mi olduğu — bunlar sipariş ve ödeme koşullarıyla birlikte konuşulur. Beyan aşamasında yapılan iş, verilmiş kararı doğru koda çevirmektir.
Kod, bir sonraki beyannamenin kapısını da açar ya da kapatır. Antrepoya 7100 ile giren eşya çıkışta 4071 ile serbest dolaşıma sokulur; giriş kodu yanlışsa çıkış beyanı da tutmaz. Aynı biçimde 5100 ile getirilen girdinin akıbeti, dahilde işleme belgesinin kapatılmasıyla birlikte 3151 ya da 4051 üzerinden okunur. Bu zincirin sevkiyat bazında izlenmesi Gümrük Müşavirliği hizmetimizde anlatılıyor.
Sınırları
- Rejim kodu vergi oranını belirlemez. Oranı eşyanın GTİP’i, matrahı ise gümrük kıymeti verir; kod yalnızca hangi rejimin talep edildiğini söyler. Aynı GTİP’li eşya farklı rejim kodlarıyla gelebilir ve ödenecek tutar bu yüzden değişir — ama bu, kodun vergiyi belirlemesinden değil, rejimin vergiyi erteleyip ertelemediğinden kaynaklanır.
- Kod, izin ya da belge yerine geçmez. Beyannameye 5100 yazmak dahilde işleme izin belgesinin alınmış olduğu anlamına gelmez; kod beyanın hangi rejime yapıldığını gösterir, o rejimin koşullarının sağlandığını göstermez.
- Buradaki liste kodların tamamı değildir. Bakanlığın yayımladığı rejim kodları listesi yüzlerce kombinasyon içerir; sayfada yalnız operasyonda en sık görülenler yazıldı ve her biri kaynağındaki tanımıyla verildi. Bir sevkiyatın kodu listeye bakılarak değil, o eşyanın gümrükteki geçmişine bakılarak belirlenir.
Sık Karıştırılanlar
| Karşılaştırma | Fark |
|---|---|
| Gümrük Beyanname Türü vs Vergi Beyannameleri (KDV, muhtasar, kurumlar) | "Beyanname türleri" araması çoğunlukla vergi dairesine verilen beyannameleri kastediyor: katma değer vergisi, muhtasar ve prim hizmet, gelir ve kurumlar vergisi beyannameleri. Bunlar dönemsel vergi beyanlarıdır ve gümrük beyannamesiyle ilgileri yoktur. Gümrük beyannamesi bir döneme değil bir sevkiyata aittir; konusu eşyanın hangi gümrük rejimine tabi tutulacağıdır. |
| Gümrük Beyanname Türü vs GTİP | GTİP eşyanın ne olduğunu, rejim kodu ise o eşyaya ne yapılacağını söyler. İkisi aynı beyannamede farklı kutulara yazılır ve birbirinin yerine geçmez: GTİP doğru, rejim kodu yanlışsa beyan yine hatalıdır. |
| Gümrük Beyanname Türü vs Özet Beyan | Özet beyan, eşyanın gümrük bölgesine gelişinde verilen ve eşyanın varlığını bildiren beyandır; bir rejim talebi içermez. Gümrük beyannamesi ise eşyanın hangi rejime tabi tutulacağını beyan eder ve rejim kodu bu beyanın çekirdeğidir. |
Sık Sorulan Sorular
Gümrük beyanname türleri nelerdir?+
Türler beyannamenin adından değil, talep edilen rejimden çıkar: kesin ihracat, geçici ihracat ve yeniden ihracat; serbest dolaşıma giriş; dahilde işleme, geçici ithalat, antrepo ve gümrük kontrolü altında işleme. Her biri 37 no’lu kutudaki dört haneli rejim koduyla beyan edilir.
Rejim kodu nerede yazar ve nasıl okunur?+
Beyannamenin 37 no’lu kutusunda yer alır ve dört hanelidir. Gümrük Yönetmeliği Ek-14’e göre ilk iki hane beyan edilen rejimi, son iki hane eşyanın bir önceki rejimini gösterir. Son iki hane sıfırsa eşya daha önce bir rejime tabi tutulmamış demektir.
4000 rejim kodu ne anlama gelir?+
Ticaret Bakanlığı’nın rejim kodları listesine göre 4000, daha önce bir rejime tabi tutulmamış eşyanın muafiyete tabi olmadan serbest dolaşıma girişi ile eş zamanlı yurtiçi kullanımıdır. Uygulamada en sık kullanılan ithalat kodudur.
Beyannamedeki IM ve EX ne demek?+
1 no’lu kutunun birinci alt bölümündeki kısaltmalardır: diğer ülkelerden ithalatta IM, diğer ülkelere ihracatta EX, Ortak Transit Rejimine taraf ülkelerle yapılan işlemlerde EU kullanılır. Yanındaki rakam ise işlemin hangi rejim ailesine girdiğini gösterir.
Antrepodan çekilen malın rejim kodu ne olur?+
Eşya antrepoya 7100 ile alınır. Antrepodaki serbest dolaşımda bulunmayan eşya serbest dolaşıma sokulduğunda kod 4071 olur — 40 talep edilen rejimi, 71 eşyanın çıktığı antrepo rejimini gösterir.
İlgili Terimler
Bu Terim Hangi İşimizde Geçiyor
Gümrük Beyanname Türü, gümrük müşavirliği hizmetimiz kapsamında takip ettiğimiz belgelerden biridir.
Gümrük Müşavirliğiİthalat ve ihracat beyannamelerinizin hazırlanması, tescili ve takibi.Bu sayfa Gümrük Müşaviri Reşide Kapukçu (Karne No: M/07/0008) tarafından incelenmiştir.
Kaynak
T.C. Ticaret Bakanlığı — Rejim Kodları (37 no’lu kutu, birinci alt bölüm) — Sayfadaki dört haneli kodların tanımları bu resmî listeden birebir alınmıştır. Kutuların doldurulmasına ilişkin kurallar Gümrük Yönetmeliği Ek-14 (Gümrük Beyannamesi Kullanma Talimatı) içindedir.